Beyaz logo
Foto Albom - Sizden Gelen-Paylaşılan Şekiller
    
Salam, Qonaq!


Şəki üsyanı

1 2 3 ... 32 Növbeti >>
Yerleşdirdi: Feriska(12.02.2015 / 13:43)
Oxunmuş: 6559 | | Like: 0

Şəki üsyanı — 1930-cu il aprelin 13-də Şəki, Qax, Zaqatala, Balakən və Oğuzda Sovet hakimiyyətinə qarşı mülkədarların, burjua ünsürlərinin iştirakı ilə baş vermiş silahlı üsyanın ümumiləşdirilmış adı.

Üsyanın başlanması, gedişi və nəticəsi
Böyük əksəriyyəti süvarilərdən ibarət olan yaxşı silahlanmış 200 nəfər üsyançı 1930-cu il aprelin 13-də Göynük (şimal-qərb) və Zəyzid-Bideyiz (cənub-şərq) istiqamətlərindən şəhərə hücum etdilər. Hücum üçün əsas obyektlər həbsxana və rayon partiya komitəsinin binaları seçilmişdi.
Ədəbiyyatlarda "Şəki üsyanı" kimi hallandırılan, bəzi müəlliflər tərəfindən Sovet hakimiyyətinə qarşı guya kütləvi xalq üsyanı kimi xarakterizə olunan 1930-cu il Şəki hadisələrinin əsas səbəbi nə idi, ümumiyyətlə bunu xalq-Sovet hökuməti qarşıdurması kimi qələmə vermək nə dərəcədə tarixi gerçəkliyə uyğundur?

Manaflının prizmasından yanaşsaq guya 20-30-cu illərdə Sovet hökumətinin kollektivləşmə siyasəti “xalqın kəskin narazılğına səbəb oldu”, fikir verin ha, “xalqın” narazılığına səbəb oldu və beləliklə də 1930-cu ildə Şəkidə antisovet üsyan baş verdi.

1930-cu ildə nəinki Şəkidə, Kəlbəcərdə və digər rayonlarda silahlı üsyanlar olub və bu silahlı üsyanlar antisovet xarakteri daşıyıb; heç şübhəsizki bu qəbildən olan silahlı çıxışlar hansısa narazılığın ifadə forması idi, amma bu qiyamların heç biri nə “xalq” narazılığının ifadəsiydi, nə də ki, “xalq” üsyanıydı.

Qiyamın ümumi rəhbəri Mustafa bəy Əlicanbəyov Şəkinin keçmiş bəyiydi, qiyamın hərbi rəhbəri Bəhram bəy Nəbibəyov bəy ailəsində doğulmuşdu (Şəkidə), üsyanın ideoloji-mənəvi rəhbəri Molla Mustafa Şeyxzadə Şəkinin imkanlı, əsilzadə ailəsinin nümayəndəsiydi, babası Şeyx Əhməd övliya hesab edilirdi və məzarı tanınmış ziyarətgahıydı, Şeyxzadələr Şəkinin ən imkanlı ailələrindən idilər.

Qiyamçılar 3-5 nəfərlik qruplardan ibarət olduqlarından hər qruplaşmanın da öz rəhbəri var idi, hansıki onların da hamısı qolçomaq idilər. Məsələn, Manaflı özü 22 nəfərdən ibarət üsyan rəhbərlərinin siyahısını verir, siyahı başdan-ayağa varlı qolçomaqlardı. Qolçomaq Məşədi Məcid 1600 baş heyvanı sataraq pulunu Bəhram bəy Nəbibəyova göndərir ki, silah-sursat alınsın. Bundan başqa baramaçılıq fabrikinin keçmiş sahibi Əli Məhərrəmov qiyamçı dəstə yaratmışdı, hansıki bu dəstənin silah-sursatla təminatına heyvandarlıq kooperativinin müdiri Əbdürrəhman adlı birisi köməklik göstərirdi. Sual olunur, heyvandarlıq kooperativinin müdirinin qolçomaqla, keçmiş bəylə nə ortaqlığı ola bilərdi? Sualın cavabı çox bəsitdir: Əbdürrəhman fikirləşirdi ki, Sovet hökuməti yıxılar, o da kooperativi özəlləşdirib olar ağa, vəssalam,- necəki biz keçmiş təsərrüfat rəhbərlərinin Sovet hökuməti yıxılandan sonra öz sərəncamlarında olan dövlət, xalq əmlakını mənimsəyərək necə ağa olduqlarının şəxsən şahidi olduq.

Silahlı qəsddə fəal iştirak edən İslam və Novruz adlı şəxsləri bölgədə quldur kimi tanıyırdılar, onların işi camaatın mal-qarasını, əmlakını qarət etmək idi. Bu cinayətlərinə də onunla bəraət qazandırırdılar ki, Sovet hökuməti keçmiş mülkədarların, bəylərin əmlakını, malqarasını müsadirə edib camaata paylayıb, bir sözlə, kəndlinin istifadəsində olan mal-qara da, torpaqlar da ağalarındı, ona görə də onlar kəndlilərdən bunun qisasını alırlar.

Eyni ziyankarlıq əməlləri qiyamda fəal iştirak etmiş quldurbaşı Bakkayevin də dəstəsinə xas idi. Mastex kəndində quldurlar kəndlilərə məxsus sürünü oğurlayıb aparmış, çobanı isə döyərək öldürmüşdürlər. Car kəndində isə quldurlar camaata məxsus əmlakı qarət edib böyük miqyaslı ziyançılıq işləri törətdikdən sonra öz gerçək niyyətlərini ifadə edən elanı ağacın üzərinə yapışdırmağı da unutmamışdılar. Hədə-qorxu dolu elanda deyilirdi: “Kim köhnə ağalarına söz qaytarsa dilini kəsərik, kim köhnə ağalarına əl qaldırsa əlini kəsərik, kim köhnə ağasını qırmızılara satsa başını üzərik.”

1930-cu il Şəki “üsyanının” çılpaq şəkildə ifadə olunmuş proqramı və əsas devizi belə idi. Siz burada xalq mənafeyinə uyğunluq təşkil edən hansısa bir cəhət görürsünüzmü?! Deməli xalq üsyan yox, əslində xalqa qarşı üsyan, Şəki hadisələrinin və o cümlədən həmən dövrdə digər rayonlarda baş vermiş bənzər silahlı qəsdlərin əsas məğzi bu idi. Xalqı əvvəlki kimi qul vəziyyətinə qaytarmaq, ağa-qul münasibətlərini yenidən bərqərar etmək; Manaflının “xalq qəhrəmanları”nın hədəfi beləydi. Bunu da açıq şəkildə bəyan edirdilər. Şəki hadisələrinin kiçik bir qolçomaq təbəqəsinin mənafe və marağından doğan bir şey olduğu o qədər apaçıq tarixi faktdır ki, hətta Manaflı özü belə bu faktı etiraf etmək məcburiyyətində qalır. O, etiraf edərək yazır: “...1930-cu ilin ilk aylarnda üsyana hazırlıq prosesinin genişlənməsinə və intensiv xarakter almasına təkan verən başlıca amil yanvar ayının 5-də ÜİK(b)P MK tərəfindən qəbul edilən qərar olmuşdur. Həmin qərara görə 1932-ci ilin yayına kimi kütləvi kollektivləşmə həyata keçirilməli və bu zəmində qolçomaqlar bir sinif kimi ləğv edilməli idi...” (H.Manaflının sözügedən kitabından)

Deməli “xalq” üsyanı kimi qələmə verilməyə

1 2 3 ... 32 Növbeti >>
Ads
loading...
Fikirler:
Kitabxana »
Cabanı döyüşü
Bəlləbur qalası
Baba İlyas
Namərdqala Mövqeyi
Oğlanqala (arxeoloji abidə)
Şuşa qəzası
Mulanje (mahal)
Muğanna
Eşikağasıbaşı
Azərbaycan yeni dövrdə. XIX yüzillik-XX yüzilliyin əvvəli
Baş Sehife
mobtop