Beyaz logo
Etiraflar - Sizin En Maraqlı Etiraflarınız
    
Salam, Qonaq!
YAD.AZ - Xeber ve Eylence Portali

İçərişəhərin arxeoloji abidələrinə səyahət

1 2 3 ... 5 Növbeti >>
Yerleşdirdi: [Ram](27.08.2012 / 21:07)
Oxunmuş: 9076 | | Like: 0

Hər tərəfdən yarımdairəvi qülləli möhkəm qala divarları ilə əhatələnmiş mülayim iqlimli, xoş mühitli və çox zəngin sərvətli Bakı şəhəri orta əsrlərdə Azərbaycanın inkişaf etmiş ticarət-sənətkarlıq və mədəni mərkəzi olmuşdur. Ölkənin sosial-iqtisadi və siyasi həyatından mühüm rol oynamaqla yanaşı karvan yollarının qovşağında yerləşən Bakı Azərbaycanın və qonşu ölkələrin şəhərləri ilə sıx iqtisadi-ticarət əlaqələri saxlayırdı. Xəzər sahilindəki buxtada yerləşən bu qədim şəhər fırtınalı küləklərdən qorunan yaxşı təchiz edilmiş liman tikililərinə, müvafiq relyef və dərinlikli körpülərə malik idi ki, bu da şəhərin bir sıra ölkələr arasında aparılan tranzit ticarətə cəlb olunmasını təmin edirdi. Ölkədə müxtəlif təsərrüfat sənaye və məişət sahələrinin intensiv inkişafı nəticəsində Bakı kiçik sahil məskənindən Şimali Azərbaycan ərazisində IX-cu əsrdə yaranmış Şirvanşahlar dövlətinin mühüm iqtisadi mədəni və strateji mərkəzlərinə çevrilmişdir.

Bakının İçərişəhər adlanan ərazisinin müxtəlif sahələrində uzun illər ərzində aparılmış arxeoloji tədqiqatlar və qazıntılar prosesində aşkar edilmiş zəngin maddi-mədəniyyət nümunələrinin öyrənilməsi göstərir ki, orta əsrlər Bakısı sıx məskunlaşmış şəhər olmuş, burada ticarət və onunla bağlı pul dövriyyəsi, müxtəlif sənətlər və şəhər təsərrüfatının digər sahələri dövrünə görə yüksək inkişaf dərəcəsinə çatmışdı. Bakı özünün yeraltı və yerüstü təbii sərvətləri ilə xüsusilə şöhrət tapmışdı. Abşeron torpağının dərinliklərindən çıxarılan neft və göllərdən yığılan duz ixracın əsas hissəsini təşkil edirdi; bunları almaq üçün yaxın və uzaq ölkələrdən buraya ticarət karvanları gəlirdi. IX-XIII-cü əsr ərəb alim və səyyahları burada neft istehsalı haqqında məlumat verərək yazırdılar ki, «Bakıda ağ və digər növ neft mənbələri var. Allah yaxşı bilir ki, dünyada, buradan başqa, heç yerdə ağ neft yoxdur, bura isə Şirvan şahlığının sahilidir. Bu neftli yerlədə fasiləsiz olaraq daim özündən Alov verən atəş püskürür».

Orta əsrlərdə Bakı nefti məişətin və təsərrüfatın müxtəlif sahələrində geniş istifadə olunurdu. Neft həm evləri işıqlandırmada, qızdırmada və həm də hərbi işlərdə, araba təkərlərinin yağlanmasında, dəvə və camışın müxtəlif dəri xəstəliklərindən müalicəsində və s. sahələrdə geniş istifadə olunurdu. Abşeron neftinin müalicəvi əhəmiyyəti də vardı və bu məqsədlə də müxtəlif ölkələrdən gəlirdilər. Bundan əlavə, şəhərin özündə və Abşeron kəndlərində ələnmiş qum və xüsusi suvaqdan gil ilə qarışdırılmış qatı mazut (qudron) evlərin yastı damının örtülməsi üçün istifadə olunurdu. Abşeronun təbii sərvətləri sırasına keyfiyyətli gil də aiddir. Belə gilin yataqları Abşeron yarımadasında vardır. Məlum olduğu kimi, gil saxsı məmulatlarının istehsalı üçün əsas xammaldır.

Çoxillik arxeoloji qazıntıların nəticələri göstərir ki, Azərbaycanın orta əsr şəhərlərinin hamısında, o cümlədən Bakıda aşkarlanan əşyaların əsas hissəsi dulusçuluq sənəti məmulatlarıdır. Tapılan materialların tədqiqi orta əsrlərdə saxsı qab istehsalının xeyli təkmilləşdiyini sübut edir. Bu saxsı məmulatlarının hazırlanması texnikasının inkişaf etməsi ilə bağlı idi. Bunun nəticəsində yüksək keyfiyyətli məişət və təsərrüfat qabları meydana çıxırdı.

İçərişəhərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı zəngin şirsiz boyalı, şirli, çini, fayans, seladon kolleksiyası nümunələri aşkar edilmişdir. Bunların arasında xörək və mətbəx qabları, ərzaq məhsullarının saxlanılması və daşınması üçün qablar, tikinti keramikası, su tüngü, uşaq oyuncaqları və b. əşyalar da vardır. XI-XIII-cü əsrlərin çoxsaylı sadə şirsiz saxsı məmulatları arasında basma qəlib naxışlı əşyalar xüsusi yer tutur.

Bu bardaqların və mehtərələrin (marta-flyaqa) Sarı boyalı qulp hissələri mürəkkəb və müxtəlif həndəsi relyefli və nəbati naxışlı formada düzəldilmiş və sonra qabın qalan gövdəsi ilə birləşdirilmişdir. 1967-ci ildə, orta əsrlərdə sənətkarlıq məhəlləsinin yerləşdiyi Bakı dikinin şərq yamacında aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı basma naxış saxsı istehsalı üçün istifadə olunan qəlib aşkar edilmişdir. Bəzi bardaqların, şarkonusvarı qabların və cütqulp mehtərələrin tutacaq hissəsi qəlibin özü ilə deyil, kiçik basma naxışlarla üstdən bərk basılmaqla bəzədilmişdir.

Orta əsr Bakısının saxsı məmulatları üzərində basma naxışlara əsasən xırda, ağzı dar Sarı gil bardaqların, cütqulp mehtərələrin çıxıntılı çevrəsində. Qapaqların üzərində, şarkonusvarı qablarda və qəlyanatlarda rast gəlinir. Naxışların zənginliyinə və müxtəlifliyinə, eləcə də bədii-dekorativ xüsusiyyətinə, kompozisiyasına görə bu növ keramikadan istehsal edilmiş məmulatların çoxu bahalı şirli-minalı qablardan geri qalmır.

Uzaq qədimlərdən Azərbaycan ərazisində boyalı saxsı istehsalı meydana gəlmişdir. O.H.Həbibullayevin fikrincə boyalı saxsı buraya e.ə. IV-cü minillikdə Yaxın Şərq ölkələrindən gətirilmiş və bir çox minilliklər ərzində - ta b.e. XIV-XI-cu əsrlərinədək yerli əhali tərəfindən uzun təkamül keçə-keçə çox bitkin formada istehsal olunmuşdur. Boyalı saxsı, xüsusilə də qırmızı

1 2 3 ... 5 Növbeti >>
Ads
loading...
Fikirler:
Kitabxana »
Azərbaycanda tolerantlıq
BAKI HAQQINDA MƏLUMAT
Azərbaycanda din
İcra hakimiyyəti
Məhkəmə hakimiyyəti
Dövlət rəmzləri
Milli valyuta
Bakı Metropoliteni
Odlar Yurdu - Azerbaycan
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti
Baş Sehife
mobtop