Beyaz logo
Kitabxana - En Maraqlı melumatlar
    
Salam, Qonaq!


Şirvanşahlar dövləti

1 2 3 ... 21 Növbeti >>
Yerleşdirdi: *_*M_O_N_I_K_A*_*(23.01.2013 / 20:24)
Oxunmuş: 21572 | | Like: 0

Şirvanşahlar dövləti — Cənub-şərqi Qafqazda - əsasən indiki Azərbaycan Respublikası və qismən də indiki Dağıstan ərazisində, vaxtilə mövcud olmuş dövlət[13]. Ərazisi şərqdə Dərbənddən Kür çayı mənsəbinə qədər Xəzər dənizi sahilərindən başlayaraq, Şirvan tarixi vilayəti ilə yanaşı, qərbdə bəzən Gəncə şəhərinə qədər uzanmış, ayrı-ayrı vaxtlarda Şəki və Qarabağı o cümlədən Beyləqanı da əhatə etmişdir. Paytaxtı Şamaxı, bəzən isə Bakı şəhəri olmuşdur.

Şirvanşahlar dövlətinin banisi Heysam ibn Xalid, son hökmdarı isə Şahrux ibn Fərrux Yasar hesab edilir. Şirvanşahlar dövlətinin varlığına Səfəvi hökmdarı I Təhmasibin Şirvana yürüşləri nəticəsində son qoyulmuşdur.

Şirvanşahlar dövləti təxminən 7 əsr mövcud olmuş və həmin müddət ərzində dövlətin banisi hesab edilən Heysəm ibn Xalidin nəslindən olan şahlar - Şirvanşahlar sülaləsi, bu dövləti idarə etmişdir. Bəzi tarixçilər Şirvanşahlar sülaləsinin hakimiyyət dövrünü 3 mərhələyə - Məzyədilər, Kəsranilər və Dərbəndilər dövrünə bölürlər və hesab edirlər ki, əgər Məzyədilər özlərinin ərəb mənşələrini qoruyub saxlaya bilmişdilərsə, Kəsranilər özlərini daha çox Sasani şahlarının nəslindən hesab etmiş və İran mədəniyyətinə[14][15] meyl göstərmişdilər. Dərbəndilər isə ənənəvi "Şirvanşah" titulu ilə yanaşı həm də "Xan" və "Xaqan" titulları da daşımış[16] və türk mədəniyyətinin təsiri altında olmuşdur[17][18].

Şirvanşahların himayəsi altında Azərbaycan mədəniyyəti zənginləşdirilmiş, inkişaf etdirilmiş, Azərbaycan ədəbiyyatının Əbülüla Gəncəvi, Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, Nəimi, Nəsimi, Seyid Yəhya Bakuvi kimi klassikləri yaşayıb yaratmışlar. Şirvanşahlardan dövrümüzə Şirvanşahlar sarayı, Bibiheybət məscidi, Bakı qalası, Pirsaatçay xanəgahı kimi onlarla dəyərli tarixi-memarlıq abidəsi qalmışdır.Mündəricat
1 Tarixi coğrafiyası
2 Əhalisi
2.1 Dil
3 Xanədan
3.1 Şirvanşahlar sülaləsi
4 Tarixi
4.1 Dövlətin əsasının qoyulması
4.2 Rusların Azərbaycana birinci yürüşü
4.3 Sacilərdən vassal asılılığı
4.4 Dərbəndin birləşdirilməsi
4.5 Şirvanşahların genişləndirmə siyasəti və daxili ixtilaflar
4.6 Farslaşdırma siyasəti
4.7 Rusların Azərbaycana ikinci yürüşü
4.8 Şəddadilərin Şirvan yürüşləri
4.9 Oğuzların yürüşü
4.10 Monqolların Şirvan hücumları
4.11 Cəlaləddin Məngburninin Şirvan yürüşü
4.12 Elxanilərdən vassal asılılığı
4.13 Teymurilərdən vassal asılılığı
4.14 Azərbaycanın birləşdirilməsi cəhdi
4.15 Qara Yusifin Şirvan yürüşü
4.16 Şeyx Cüneydin Şirvan yürüşü
4.17 Ağqoyunlularla müttəfiqlik siyasəti
4.18 Şeyx Heydərin Şirvan yürüşü
4.19 Şah İsmayılın birinci Şirvan yürüşü
4.20 Şah İsmayılın ikinci Şirvan yürüşü
4.21 Səfəvi-Şirvanşah xanədanları arasında qohumluq
4.22 Dövlətin süqutu
5 Din
6 Mədəniyyət
6.1 Ədəbiyyat
6.2 Bədii sənətkarlıq
6.3 Memarlıq
6.4 Heykəltəraşlıq
6.5 Nəqqaşlıq və miniatür sənəti
7 Sosial bölgü
8 İqtisadi həyat
9 İstinadlar
10 Ədəbiyyat
11 Həmçinin bax
12 Xarici keçidlər


Tarixi coğrafiyası
Əsas məqalə: Şirvan (tarixi ərazi)

Antik müəlliflər Şirvanın adını çəkmirlər. Bu ad yalnız Sasanilər dövründən məlumdur. Şirvan, bir vilayət kimi VI əsrin I yarısında Şabran və Gilgil çayları arasında Sasanilər tərəfindən yaradılmışdı. Sasani hökmdarı I Xosrov şimal sərhədlərini qorumaq üçün sərhəd boyunda yerləşən ayrı-ayrı əyalətlərə qohumlarından hakimlər təyin etdi. Şah titulu verilmiş bu hakimlər arasında digərləri ilə yanaşı Şirvanşahların da adları sadalanır.[19] Bu vilayətlərin siyahısı, ehtimal ki, Albaniyanın Sasanilər vaxtında inzibati cəhətdən mərzbanlıqlara bölündüyü dövrdən qalmışdır. Ərəblərin dövrundə və sonralar həmin vilayətlər Şirvan dövlətinin tərkibinə daxil idi. Əl-Bəlazuri Şirvanşah adını Xosrov Ənuşirəvanın Şərqi Zaqafqaziyaya təyin etdiyi xırda padşahlar sırasında çəkir. [20] İbn Xordadbeh ilk Sasani şahənşahı Ərdəşirin (224-241-ci illər) vilayət hakimlərinə verdiyi şiriyanşah (şiranın bir variantı) titulunun adını çəkir[21].

Şirvan ölkəsinin adı çəkilən ən qədim mənbə elə həmin "Erməni coğrafiyası"dır. Burada Şirvanın coğrafı mövqeyi verilmişdir:

"Qafqaz dağları iki silsiləyə bölünür: biri düz istiqamətdə Şirvan ölkəsinə və Xsrvana tərəf ta Xorsvemədək gedib çıxır [22] ikincisindən isə şimala Atil çayına doğru axan Zərm çayı başlanır. Bu silsilə sonra şimala doğru yönəlir... Əlgminon bataqlığına və dənizin içərilərinə qədər gedib çıxan və Əbzud Qubad adlanan uzun sədd onun davamıdır. Bu dənizin şimal tərəfində massagetlər yaşayır. Vardan düzündə Qafqaz sıra dağlarının gəlib çatdığı və Dəmirqapı Dərbənd divarının uzandığı Xəzər dənizinə qədər dənizin içində iri qala tikilmişdir. Şimal tərəfdə (Dərbənddən) dənizin yaxınlığında hun məmləkəti yerləşir..." [23]

Bu lokallaşdırmaya görə VII əsrin əvvəllərində Şirvan vilayətinin ərazisi Dərbənddən Qafqaz sıra dağları boyunca Xorsvemə, yəni Xursan qalasına, xurs tayfası ölkəsinin (indiki Xızı rayonu) sərhədlərinədək və ehtimal ki, Abşeron da daxil olmaqla Kür çayının mənsəibnədək uzanırdı. "Əlgminon bataqlığı və dənizə qədər"

1 2 3 ... 21 Növbeti >>
Ads
loading...
Fikirler:
Kitabxana »
Dağıstan
Baş Sehife
mobtop